Batı'da Soytarı'nın Doğu'da Dalkavuk'un Kısa Tarihi

Batı'da Soytarı'nın Doğu'da Dalkavuk'un Kısa Tarihi

46. Bölüm
42 Minuten

Beschreibung

vor 2 Jahren
Tarihçi Ayşe Hür bu hafta, Batı'da Soytarı'nın Doğu'da Dalkavuk'un Kısa Tarihini anlatıyor: Muktedirin, kralın, sultanın, padişahın "dev aynası" ; Türkçedeki Türkçe “soytarı”, Arapça, sahte penis takarak gülünç veya müstehcen oyunlar oynayan kişiler için kullanılan sa’tir’den geliyor. Bunun kaynağı ise Yunan mitolojisinde sahte penis ve keçi ayaklarla tasvir edilen mitolojik yaratık Satyros. Roma İmparatorluğu’nda savaştan dönen muzaffer bir komutanı halk coşkuyla karşılarken hemen yanında bulunan bir kişi şöyle dermiş komutana: "Unutmayın efendim, siz tanrı değilsiniz!" Gaddarlığıyla tanınan İngiliz Kralı VIII. Henry’nin soytarısı Will Somers, “Harry” diye hitap ettiği Henry’nin önünde asla eğilmez, konuşmaya başlamadan önce “Yüce majesteleri! gibi hitapları asla kullanmaz ve sözünü asla esirgemezdi. Püritenler 1642’de İngiliz tiyatrolarını kapatmış, 1660’ta tekrar açmışlardı ama bu tarihten itibaren kaba sabalıkları, bel altı esprileri halkın çok hoşuna giden soytarılara sahnede yer yoktu. “Aaaa Kral çıplak!” nidası ise Kibritçi Kız, Prenses ve Bezelye Tanesi, Küçük Deniz Kızı gibi masallarıyla hafızalarda silinmez izler bırakan Danimarkalı Hans Christian Andersen’in ünlü “Kralın Yeni Elbisesi” masalından mirasıdır. Şemseddin Sami Kamûs-ı Türki'sinde dalkavuğu şöyle tanımlar: “Para kazanmak için birini öven kendi ağırlık ve onurunu koruyamayan.”
Reşat Ekrem Koçu: “İşleri, meslekleri başkalarını eğlendirmek olan dalkavuk esnafına zelil adamlar kabul edilmişti. Bunlara toplum içinde derhal seçilmemeleri için ‘dalkavuk’ olmaları, yani kavuklarına hiçbir şey sarmamaları emrolundu, bu suretle kendileri de alameti farikaları olan serpuşlarına nispetle ‘Dalkavuk’ adını aldılar. Halife Harun Reşid'in dalkavuklarının adları Eşebi, Ebul Hasan; Halife Mütevekkil'in dalkavuğunun adı Ebul Enhas, Gazneli Mahmut'un dalkavuğunun adı Telhek idi.
Reşat Ekrem Koçu’ya göre Osmanlı sarayında dalkavuk bulundurma geleneğini Yıldırım Bayezid başlatmıştı, gelenek Tanzimat’la birlikte bitmişti.
Peçevi’ye göre III.Murad'ın Nasuh ve Cuhud isimli cüceleri çok ünlüydü. İkili kurdukları rüşvet ağı sayesinde çok büyük bir servet biriktirmişlerdi. Gözden düştüklerinde kendileriyle birlikte bir çok makam sahibi de azledilmişti.
Topkapı Sarayı Müzesi’nde bulunan ve 1.Mahmud dönemine (1730-1754) bir arzuhalde “Dalkavuk Kulları” padişahtan aralarına sızan kötü ünlü dalkavukları ayıklamasını ve dalkavukların uyacakları kuralları tekrar belirlemesini istiyorlardı.
Dalkavuklara yapılacak “latife”lerin tarifesi vardı. En ucuz “latife” dalkavuğun başına fiske vurmak olup fiske başına 20 para idi. En pahalı “latife” bostan dolabına bağlanarak bostan kuyusu içine dönme olup bedeli 600 para idi.
Koçu’ya göre dalkavuklar çoğunlukla Şapur Çelebi, Kahkaha Molla, Ebülef Efendi, Burnaz Ağa, Çıplak Kadı, Kız Pehlivan, Kabrankulak Ağa, Hacı Fışfış, Hacı Samandıra gibi takma isimlerle tanınmışlardı.

Kommentare (0)

Lade Inhalte...

Abonnenten

15
15
:
: